عبور سازمان ملل از «فراخوان‌های سنتی تأمین مالی»؛ تضمین نجات با پوشش بیمه‌ای

برنامه جهانی غذا برای نخستین‌بار در تاریخ نهادهای وابسته به سازمان ملل، نقش بیمه‌گزار مستقیم را پذیرفت تا امدادرسانی به قربانیان سوانح اقلیمی را از قید فرآیندهای فرساینده و دیرهنگام جمع‌آوری اعانه آزاد کند. پیوستن این نهاد به صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب، نشانه‌ای آشکار از تغییر پارادایم در بودجه‌ریزی بحران است؛ جایی که قراردادهای هوشمند بیمه‌ای پیش از وقوع فاجعه امضا می‌شوند تا مانع از گسترش ناامنی حاد غذایی در آسیب‌پذیرترین نقاط جهان گردند.

به گزارش فراسو، برنامه جهانی غذا (WFP)[1] که به‌عنوان بازوی سازمان ملل متحد مسئولیت امدادرسانی غذایی و حمایت از جوامع درگیر با بحران گرسنگی و ناامنی غذایی را بر عهده دارد، با پیوستن به «صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب» (CCRIF SPC)[2]، به نخستین نهاد وابسته به سازمان ملل و سازمان چندجانبه‌ای تبدیل شد که اقدام به خرید بیمه پارامتریک[3] می‌کند.

هدف از این توافق‌نامه، تسهیل در دسترسی جمعیت‌های آسیب‌پذیر در هائیتی و جمهوری دومینیکن به منابع مالی اضطراری در پی وقوع حوادث حدی آب‌وهوای استوایی است.

این توافق که در گراند کایمن واقع در جزایر کایمن[4] اعلام شد، شامل دو بیمه‌نامه طوفان استوایی[5] است که برنامه جهانی غذا با سقف پوشش ترکیبی[6]  ۶/۱۱ میلیون دلار از این صندوق خریداری کرده است. این بیمه‌نامه‌ها منبعی بالقوه برای تأمین مالی عملیات‌های بشردوستانه پس از طوفان‌های سهمگین[7] و شدید استوایی فراهم می‌کنند؛ هرچند که این امر مشروط به رعایت شرایط مندرج در قراردادهای بیمه خواهد بود.

صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب که یک صندوق منطقه‌ای بیمه‌ای برای ریسک حوادث فاجعه‌بار[8] است و به دولت‌ها و سایر بیمه‌گزاران خدمات ارائه می‌دهد، اعلام کرد، مشارکت برنامه جهانی غذا نشان‌دهنده توسعه کاربردهای بیمه پارامتریک در حمایت از آمادگی در برابر سوانح و واکنش‌های اضطراری در سراسر منطقه کارائیب است.

ایزاک آنتونی[9]، مدیرعامل صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب، در این خصوص اظهار داشت: «پیوستن برنامه جهانی غذا یک نقطه عطف مهم برای صندوق و نیز برای کل منطقه کارائیب به شمار می‌رود. این رویداد ثابت می‌کند که بیمه پارامتریک صرفاً ابزاری برای دولت‌ها نیست، بلکه راهکاری کارآمد برای هر نهادی است که در خط مقدم رویارویی با فجایع قرار دارد. ما همواره تلاش کرده‌ایم با نوآوری‌های خود، پوشش حمایتی بیشتری برای مردم منطقه فراهم کنیم و این عضویت دقیقاً در همین راستا شکل گرفته است.»

بر اساس اعلام صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب، این بیمه‌نامه‌ها به برنامه جهانی غذا کمک می‌کنند تا به محض وقوع یک رویداد آب‌وهوایی واجد شرایط، با سرعت بیشتری منابع مالی مورد نیاز را جذب کند. این سازمان به‌جای تکیه صرف بر فراخوان‌های سنتی تأمین مالی و فرآیندهای زمان‌بر «بسیج منابع»[10] پس از وقوع حادثه، می‌تواند از عواید بیمه[11] برای تسریع در توزیع مواد غذایی، کمک‌های نقدی و سایر اقلام امدادی ضروری میان خانوارهای آسیب‌دیده بهره‌مند شود.

این ترتیبات به‌ویژه برای جمهوری دومینیکن که در حال حاضر عضو رسمی این صندوق نیست، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که به برنامه جهانی غذا ابزار مستقلی برای دسترسی به تأمین مالی احتمالی سوانح اعطا می‌کند، بدون آنکه دولت این کشور ملزم به عضویت در این صندوق باشد.

الکس روبایو[12]، نماینده و مدیر کشوری برنامه جهانی غذا در جمهوری دومینیکن، افزود: «هر فصل طوفان، هزاران خانواده را در جمهوری دومینیکن در معرض تهدید قرار می‌دهد. وجود این سپر حفاظتی مالی به ما اطمینان می‌دهد که در صورت فعال شدن[13] بیمه‌نامه، کمک‌ها بدون نیاز به طی فرآیندهای فرساینده بسیج منابع به دست نیازمندترین افراد می‌رسد. معنای این امر چیزی جز فراهم کردن غذا، پشتیبانی و امید برای جوامع آسیب‌پذیر در روزهای بحرانی پس از یک سانحه شدید نیست؛ یعنی زمانی که تک‌تک ساعت‌ها سرنوشت‌ساز هستند.»

در هائیتی که از سال ۲۰۰۷ تاکنون عضو صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب بوده است، این بیمه‌نامه‌های جدید در کنار ترتیبات «بیمه حاکمیتی»[14] موجود در این کشور، منبع مالی بالقوه دیگری را برای مدیریت سوانح فراهم می‌کنند. این صندوق گزارش داد که هائیتی تاکنون بیش از ۸۰ میلیون دلار از طریق بیمه‌نامه‌های حاکمیتی خود شامل طوفان‌های استوایی، بارش‌های بیش از حد[15] و زمین‌لرزه‌ها، به‌علاوه الحاقیه‌های[16] مرتبط از جمله با محرک رویداد محلی[17] دریافت کرده است. آخرین پرداختی اعلامی توسط این صندوق مربوط به خسارت‌های ناشی از طوفان ملیسا[18] در سال ۲۰۲۵ است.

بر اساس ساختار جدید، برنامه جهانی غذا نیز می‌تواند پس از وقوع یک طوفان سهمگین یا استوایی واجد شرایط در هائیتی، غرامت یا خسارت دریافت کند. صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب اعلام کرد، این پوشش بیمه‌ای با هدف پشتیبانی از این سازمان در پاسخگویی به نیازهای فوری بشردوستانه و حمایت از خانوارهای درگیر با پیامدهای اقلیمی حدی طراحی شده است.

لورن لانکیس[19]، مدیر کشوری برنامه جهانی غذا در هائیتی، در این رابطه گفت: «با توجه به اینکه بیش از نیمی از جمعیت هائیتی هم‌اکنون با ناامنی غذایی حاد[20] یا سطوح بالاتری از آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تکانه‌های ناشی از آب‌وهوای حدی می‌توانند خانواده‌هایِ آسیب‌پذیر را بیشتر به سوی بحران سوق دهند. این بیمه ابزار مالی قابل‌پیش‌بینی و سریعی را در اختیار ما می‌گذارد که با وقوع طوفان یا طوفان سهمگین فعال شده و به برنامه جهانی غذا اجازه می‌دهد ضمن حفظ توانایی بازیابی جمعیت‌های آسیب‌دیده، به آن‌ها در تأمین فوری‌ترین نیازهایشان یاری رساند.»

به گفته صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب، با پیوستن برنامه جهانی غذا، تعداد اعضای این نهاد به ۴۰ عضو رسیده است. این سازمان همچنین از افزایش کل پوشش بیمه‌ای خود برای سال مالی 2027-2026 خبر داد که به رقم ۸/۱ میلیارد دلار رسید و نسبت به ۴۴/۱ میلیارد دلار در سال گذشته، رشدی معادل ۲۵ درصد را تجربه کرده است. به گفته این صندوق، این رقم بزرگ‌ترین توسعه سالانه پوشش بیمه‌ای از زمان تأسیس این صندوق تاکنون محسوب می‌شود.

این صندوق گزارش داد، از زمان آغاز فعالیت خود در سال ۲۰۰۷ تاکنون ۸۳ فقره خسارت پرداختی به ارزش بیش از ۵۰۰ میلیون دلار انجام داده است که این مبالغ ظرف مدت حداکثر ۱۴ روز پس از وقوع هر رویداد محرک[21] به دست بیمه‌گزاران رسیده است. شایان ذکر است، بیش از پنج میلیون نفر در سراسر کارائیب و آمریکای مرکزی از مزایای این پرداخت‌ها بهره‌مند شده‌اند.

محصولات بیمه پارامتریک صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب برخلاف ترتیبات بیمه سنتی که غالباً نیازمند ارزیابی‌های دقیق و طولانی از زیان‌های واقعی[22] پیش از پرداخت خسارت هستند، با تکیه بر عوامل و مدل‌های از پیش‌تعیین‌شده[23]، به ارزیابی تأثیر فاجعه بر منطقه بیمه‌شده می‌پردازد و امکان پردازش سریع خسارت را بر اساس معیارهای مندرج در بیمه‌نامه فراهم می‌کنند. البته باید توجه داشت که این پرداخت‌ها پس از هر فاجعه‌ای تضمین‌شده نیستند و کاملاً به محقق شدن شروط فعال‌سازی بیمه‌نامه[24] وابسته‌اند.

صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب تصریح کرد که این مدل می‌تواند با تسریع دسترسی برنامه جهانی غذا به منابع مالی پس از وقوع رویداد واجد شرایط، به شکلی مؤثر از رسالت این نهاد پشتیبانی کند. برخورداری از نقدینگی به موقع، به‌ویژه در مواقعی که تیم‌های امدادرسانی نیازمند سازماندهی توزیع مواد غذایی، نقل‌وانتقال وجه نقد و سایر اشکال امدادرسانی در جوامع طوفان‌زده هستند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.

این توافق‌نامه در ادامه همکاری‌های پیشین میان برنامه جهانی غذا و صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب شکل گرفته است. این دو نهاد پیش‌تر نیز از طریق «مدل مکمل حفاظت اجتماعی برنامه جهانی غذا»[25] با یکدیگر همکاری داشتند؛ ابتکاری که به دولت‌های مشارکت‌کننده در کارائیب و آمریکای مرکزی کمک نمود تا پس از بروز سوانح، دامنه حمایت از خانوارهای آسیب‌پذیر را از طریق برنامه‌های ملی حفاظت اجتماعی[26] گسترش دهند.

اکنون با تبدیل شدن به یک بیمه‌گزار مستقیم، برنامه جهانی غذا این امکان را یافته است تا به‌جای تکیه انحصاری بر سازوکارهای مبتنی بر نظام‌های ملی، تأمین مالی کمک‌های اضطراری را از طریق پوشش بیمه‌ای اختصاصی خود انجام دهد. به گفته صندوق بیمه ریسک فاجعه کارائیب، این رویکرد زمانی کارایی خود را بیشتر نشان می‌دهد که منابع دولتی و برنامه‌های حفاظت اجتماعی تحت فشار شدیدی قرار دارند یا هنگامی که یک کشور هنوز به عضویت رسمی این صندوق درنیامده است.

در نهایت، مشارکت برنامه جهانی غذا، چشم‌انداز تازه‌ای را پیشِ روی نقش بیمه پارامتریک در حوزه «تأمین مالی بشردوستانه» می‌گشاید. به اعتقاد این صندوق، این توافق نشان می‌دهد که چگونه منابع مالی مبتنی بر بیمه می‌توانند در کنار واکنش‌های دولتی و سازوکار‌های موجود امدادرسانی قرار گرفته و لایه حمایتی قابل‌اتکای دیگری را برای عملیات‌های اضطراری در جوامع آسیب‌پذیر فراهم آورد.

[1] The United Nations World Food Programme

[2] Caribbean Catastrophe Risk Insurance Facility Segregated Portfolio Company

[3] Parametric Insurance

[4] Cayman Islands

[5] Tropical Cyclone Insurance Policy

[6] Combined Coverage Limit

[7] Hurricane

[8] Catastrophe Risk Insurance Facility

[9] Isaac Anthony

[10] Resource Mobilization

[11] Insurance Proceeds

[12] Alex Robayo

[13] Trigger

[14] Sovereign Insurance Arrangement

[15] Excess Rainfall

[16] Endorsement

[17] Local Event Trigger

[18] Hurricane Melissa

[19] Lauren Landis

[20] Acute Food Insecurity

[21] Triggering Event

[22] Actual Loss

[23] Predefined Event Parameters and Modelling

[24] Policy Trigger

[25] WFP-CCRIF Social Protection Top-up Model

[26] National Social Protection Program

منبع: برنامه جهانی غذا (WFP)، تاریخ انتشار: ۳۰ مهر 405 (۲۲ اکتبر ۲۰۲۶)