فراسو خبر پایگاه خبری تحلیلی فراسو خبر
عرضه ۹۰.۵۲۹ درصد از سهام شرکت سرمایه‌گذاری شفادارو در ۲۵ مهرماه ۱۴۰۵، از سوی بانک ملی ایران، می‌تواند فراتر از یک معامله بزرگ در بازار سرمایه، نقطه عطفی در مسیر بازآرایی مالکیت بنگاه‌های اقتصادی و تقویت نقش بخش خصوصی در صنعت داروسازی کشور باشد.
به گزارش اختصاصی فراسو، اهمیت این واگذاری از آن جهت است که شفادارو در یکی از صنایع راهبردی اقتصاد ایران فعالیت دارد؛ صنعتی که عملکرد آن با امنیت سلامت جامعه، اشتغال تخصصی، پایداری زنجیره تأمین و کاهش وابستگی به واردات ارتباط مستقیم دارد.
واگذاری شفادارو؛ فرصتی برای تحول در تولید و اشتغال
انتقال مالکیت یک مجموعه بزرگ دارویی به بخش خصوصی، در صورت انتخاب سرمایه‌گذار توانمند و برخوردار از برنامه توسعه‌ای مشخص، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری، نوسازی تجهیزات، توسعه ظرفیت تولید و بهبود مدیریت منابع شود. بنگاه‌های دارویی برای حفظ قدرت رقابت خود به سرمایه‌گذاری مستمر در فناوری، تحقیق و توسعه، ارتقای استانداردهای کیفی و توسعه محصولات جدید نیاز دارند؛ موضوعاتی که تحقق آن‌ها مستلزم مدیریت کارآمد و تأمین مالی پایدار است.
در این چارچوب، واگذاری شفادارو می‌تواند فرصتی برای ورود سرمایه و دانش مدیریتی جدید فراهم کند. چنانچه خریدار جدید به‌جای تمرکز صرف بر بازده کوتاه‌مدت، برنامه‌ای بلندمدت برای توسعه تولید داشته باشد، امکان افزایش ظرفیت خطوط تولید، بهبود بهره‌وری کارخانه‌ها و گسترش سبد محصولات دارویی فراهم خواهد شد.
آثار این تحول می‌تواند در بازار کار نیز نمایان شود. حفظ اشتغال موجود، ارتقای مهارت نیروی انسانی و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در بخش‌های تولید، کنترل کیفیت، تحقیق و توسعه و زنجیره توزیع، از جمله پیامدهای بالقوه مدیریت توسعه‌محور است. البته تحقق این اهداف خودکار نخواهد بود و به برنامه سرمایه‌گذاری خریدار، وضعیت مالی شرکت‌های زیرمجموعه و شرایط بازار دارو بستگی دارد.
پیامدهای اقتصادی واگذاری برای صنعت داروسازی
صنعت داروسازی از جمله بخش‌هایی است که به دلیل ماهیت راهبردی محصولات خود، نمی‌توان عملکرد آن را صرفاً با معیارهای سودآوری کوتاه‌مدت ارزیابی کرد. تداوم تولید، دسترسی پایدار به مواد اولیه، توان تأمین نقدینگی و حفظ کیفیت محصولات، از مؤلفه‌های اساسی فعالیت در این صنعت محسوب می‌شوند.
از این منظر، واگذاری عمده سهام شفادارو می‌تواند زمینه بازنگری در ساختار تأمین مالی و شیوه اداره این مجموعه را فراهم کند. یک مالک خصوصی توانمند ممکن است با اصلاح فرآیندهای عملیاتی، مدیریت هزینه‌ها، افزایش سرعت تصمیم‌گیری و سرمایه‌گذاری هدفمند، ظرفیت رقابتی شرکت را تقویت کند.
همچنین، بهبود عملکرد مجموعه‌های دارویی می‌تواند بر حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش این صنعت، از تأمین مواد اولیه و بسته‌بندی تا حمل‌ونقل، توزیع و خدمات پشتیبان، اثرگذار باشد. افزایش تولید داخلی و ارتقای بهره‌وری نیز در صورت تحقق، می‌تواند به کاهش هزینه‌های غیرضروری و تقویت توان رقابت محصولات ایرانی کمک کند.
با این حال، یکی از ملاحظات مهم در این واگذاری، جلوگیری از غلبه نگاه صرفاً مالی بر مأموریت تولیدی شرکت است. اگر سیاست‌های مالک جدید به کاهش سرمایه‌گذاری، فروش دارایی‌های مولد یا تمرکز بر بازده کوتاه‌مدت منجر شود، آثار واگذاری ممکن است با اهداف توسعه‌ای فاصله بگیرد. ازاین‌رو، حفظ ظرفیت تولید، تأمین مستمر دارو و رعایت استانداردهای کیفی باید در کنار شاخص‌های سودآوری مورد توجه قرار گیرد.
خروج بانک ملی از بنگاه‌داری؛ بازگشت بانک به مأموریت اصلی
واگذاری شفادارو را باید در چارچوب سیاست گسترده‌تر خروج شبکه بانکی از بنگاه‌داری نیز بررسی کرد. مطابق مواد ۱۶ و ۱۷ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور، محدودیت‌ها و تکالیفی برای تملک و نگهداری برخی دارایی‌ها و شرکت‌ها از سوی بانک‌ها در نظر گرفته شده است. هدف کلی این رویکرد، کاهش تصدی‌گری بانکی، مدیریت دارایی‌های غیرمرتبط با فعالیت اصلی بانک و فراهم کردن زمینه استفاده مؤثرتر از منابع مالی است.
بانک‌ها به‌طور طبیعی باید بخش مهمی از ظرفیت مالی و مدیریتی خود را بر تجهیز سپرده‌ها، تأمین مالی تولید، ارائه خدمات اعتباری و پشتیبانی از فعالیت‌های اقتصادی متمرکز کنند. در شرایطی که منابع و توان مدیریتی بانک درگیر اداره مستقیم شرکت‌های متعدد باشد، ممکن است تمرکز بر وظایف اصلی بانکی و تخصیص بهینه منابع با دشواری بیشتری همراه شود.
از این منظر، واگذاری بلوک ۹۰.۵۲۹ درصدی سهام شفادارو از سوی مجموعه‌های وابسته به بانک ملی، می‌تواند گامی در جهت کاهش تصدی‌گری و بازآرایی سبد دارایی‌های این بانک تلقی شود. در صورت مدیریت صحیح منابع حاصل از معامله، امکان تقویت ظرفیت تأمین مالی مشتریان، پشتیبانی از بنگاه‌های تولیدی و بهبود مدیریت ترازنامه بانک نیز وجود خواهد داشت.
البته آثار واقعی این اقدام بر توان تسهیلات‌دهی بانک ملی به نحوه تسویه معامله، وضعیت مالی واگذاری و چگونگی تخصیص منابع حاصل از فروش بستگی دارد. بنابراین، صرف واگذاری یک دارایی به‌تنهایی به معنای افزایش قطعی تسهیلات‌دهی یا بهبود فوری شاخص‌های مالی بانک نیست؛ بلکه نحوه استفاده از منابع آزادشده، عامل تعیین‌کننده در دستیابی به این اهداف خواهد بود.
بخش خصوصی؛ مالکیت جدید با مسئولیت‌های بزرگ‌تر
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره واگذاری شفادارو، هویت و توانمندی خریدار نهایی است. خصوصی‌سازی زمانی می‌تواند به افزایش کارایی منجر شود که مالک جدید علاوه بر برخورداری از منابع مالی کافی، از دانش مدیریتی، شناخت بازار دارو و برنامه روشن برای توسعه فعالیت‌های شرکت برخوردار باشد.
در این میان، شفافیت فرآیند واگذاری، رقابتی بودن معامله، رعایت الزامات قانونی و مشخص بودن تعهدات خریدار اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین، نظارت بر حفظ ظرفیت تولید، استمرار اشتغال، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و رعایت الزامات مرتبط با تأمین دارو می‌تواند به هم‌راستایی منافع اقتصادی مالک جدید با منافع عمومی کمک کند.
شفادارو به دلیل جایگاه خود در صنعت دارویی، تنها یک دارایی قابل معامله در بازار سرمایه نیست؛ بلکه مجموعه‌ای اقتصادی با پیوندهای گسترده در زنجیره تولید و تأمین دارو محسوب می‌شود. ازاین‌رو، کیفیت واگذاری و برنامه اداره شرکت پس از انتقال مالکیت، به‌اندازه اصل معامله اهمیت دارد.
جمع‌بندی؛ موفقیت واگذاری در گرو عملکرد پس از معامله
عرضه عمده سهام شفادارو در ۲۵ مهرماه ۱۴۰۵ را می‌توان از سه منظر مهم بررسی کرد: نخست، امکان تقویت تولید و اشتغال از طریق ورود سرمایه و مدیریت کارآمد؛ دوم، فرصت ارتقای بهره‌وری و تقویت رقابت‌پذیری در صنعت داروسازی؛ و سوم، حرکت بانک ملی ایران در مسیر کاهش بنگاه‌داری و تمرکز بیشتر بر وظایف اصلی شبکه بانکی.
بااین‌حال، موفقیت این واگذاری را نباید صرفاً با میزان سهام عرضه‌شده یا مبلغ معامله سنجید. معیار اصلی، عملکرد مجموعه پس از انتقال مالکیت خواهد بود؛ اینکه آیا سرمایه‌گذاری افزایش می‌یابد، ظرفیت تولید تقویت می‌شود، اشتغال پایدار می‌ماند و دسترسی به دارو تحت تأثیر منفی قرار نمی‌گیرد یا خیر.
در نهایت، واگذاری شفادارو زمانی می‌تواند به الگویی موفق در خصوصی‌سازی بنگاه‌های بزرگ تبدیل شود که خروج بانک از مالکیت مستقیم، به ورود یک سرمایه‌گذار توانمند، توسعه فعالیت‌های مولد و تقویت جایگاه صنعت داروسازی کشور منجر شود. در چنین شرایطی، این معامله می‌تواند هم‌زمان به تحقق اهداف اصلاح ساختار بانکی و تقویت بخش واقعی اقتصاد کمک کند.
عبدالله زاده- سردبیر فراسوخبر
