فراسو خبر پایگاه خبری تحلیلی فراسو خبر
اقتصاد دیجیتال در جهان نیز دیگر یک بخش فرعی نیست؛ در چین به موتور صادرات فناوری تبدیل شده، در آمریکا ستون اصلی ارزش بازار شرکتهاست، و در امارات ابزار تنوعبخشی به اقتصاد پسافسیلی. در چنین فضایی، پرسش اصلی این نیست که «ایران دیجیتال میشود یا نه»، بلکه این است که با چه سرعتی و با چه کیفیتی وارد این رقابت میشود.
در این گزارش تحلیل مسیر طیشده ایران و نقش زیرساخت فیبرنوری در این گذار ؛سپس جایگاه کشور در مقایسه منطقهای و جهانی بررسی خواهد شد.
بررسی تجربه اقتصاد دیجیتال در ایران نشان میدهد آنچه معادله را تعیین کرده، رشد ظاهری استارتاپها نیست، بلکه توسعه شبکههای پرسرعت، خصوصاً فیبرنوری است؛ حوزهای که نقش راهبردی آن را شرکت مخابرات ایران ایفا میکند.
۱. سه دوره تحول دیجیتال در ایران
: دوره اول: اینترنت مصرفی (۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵)
گسترش ADSL
توسعه نسل سوم و چهارم موبایل
ظهور شبکههای اجتماعی و فروشگاههای آنلاین
وابستگی شدید به پلتفرمهای خارجی
در این دوره تعداد کاربران افزایش یافت، اما ساختار درآمدی پایدار شکل نگرفت. اینترنت بیشتر مصرفی بود تا مولد.
دوره دوم: اقتصاد پلتفرمی (۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰)
رشد پرداختهای موبایلی
توسعه تاکسیهای اینترنتی و تجارت آنلاین
وابستگی بالا به دیتای موبایل
در این مرحله نخستین نشانههای اقتصاد دیجیتال دیده شد، اما نبود زیرساخت ثابت پرسرعت مانع بلوغ کامل شد. اکوسیستم رشد کرد، اما بر زمین سست.
دوره سوم: اقتصاد زیرساختمحور؛ آغاز «بهار» (از ۱۴۰۱)
از سال ۱۴۰۱ سیاست توسعه ملی فیبرنوری به نقطه عطف تبدیل شد:
تمرکز بر شبکه ملی اطلاعات
مهاجرت خدمات دولتی و بانکی به بستر آنلاین
افزایش سرمایهگذاری اپراتورها در زیرساخت
هدفگذاری افزایش سهم اقتصاد دیجیتال تا حدود ۱۰ درصد
این مرحله آغاز عبور از «اقتصاد اینترنتی وابسته» به «اقتصاد دیجیتال مبتنی بر زیرساخت» بود. بهار دیجیتال ایران نه با موج استارتاپی، بلکه با کابلکشی فیبرنوری آغاز شد.
۲. سال ۱۴۰۴؛ سال تثبیت زیرساخت
سال ۱۴۰۴ را میتوان سال جهش زیرساختی نامید. مهمترین شاخصها عبارتند از:
عبور اتصالهای فعال فیبر از ۸۰۰ هزار مورد
رشد ۹۱ درصدی توسعه شبکه فیبر در ماههای اخیر
سرمایهگذاری گسترده منطقهای برای تقویت بستر دیجیتال
آغاز پروژه جایگزینی کابل مسی با فیبر (پروژه سواپ)
این تحولات نشان میدهد اینترنت دیگر یک خدمت لوکس نیست؛ به زیرساخت عمومی تبدیل شده است، همتراز آب و برق.
۳. اثر اقتصادی توسعه فیبرنوری
توسعه فیبر صرفاً ارتقای سرعت نیست؛ تغییر مدل کسبوکار است.
تغییر الگوی مصرف
کاربران از «تماس و پیامک» به «زیست دیجیتال» مهاجرت کردهاند.
امروز ارتباطات شامل:
ویدئو و محتوای تصویری
آموزش آنلاین
کار از راه دور
بازی و سرگرمی ابری
خرید و خدمات اینترنتی
هر واحد افزایش مصرف دیتا، به فعالیت اقتصادی تبدیل میشود.
رشد خدمات ابری
با گسترش نرمافزارهای ابری:
اینترنت به محل انجام کار تبدیل شده است
خدمات مالی، حسابداری و فروش بر بستر شبکه انجام میشود
دیتاسنترها جایگزین سرورهای محلی میشوند
نرمافزار به سرویس تبدیل میشود
هزینه راهاندازی کسبوکار کاهش مییابد
در این وضعیت، اینترنت دیگر کانال ارتباطی نیست؛ خودِ بازار است.
اثر بر بازار مخابرات
افزایش مصرف داده، خدمات ابری و محتوای آنلاین، موتور اصلی رشد بازار شرکت مخابرات ایران را شکل داده است.
مدل درآمدی از تماس صوتی به مصرف دیتا تغییر کرده و هر ارتقای سرعت، مصرف را چند برابر میکند.
۴. سال ۱۴۰۵؛ سال تبدیل زیرساخت به ثروت
اگر ۱۴۰۴ سال توسعه فیزیکی شبکه بود، ۱۴۰۵ سال بهرهبرداری اقتصادی خواهد بود.
در این سال:
اقتصاد مبتنی بر ویدئو به الگوی غالب مصرف تبدیل میشود
آموزش تعاملی و خدمات تصویری گسترش مییابد
صنایع به سمت اینترنت اشیا و پایش هوشمند حرکت میکنند
لجستیک هوشمند توسعه مییابد
خدمات شهری دادهمحور میشود
تقاضا برای IoT و خدمات ابری افزایش مییابد
این افزایش مصرف صرفاً رشد ترافیک نیست؛ ورود اقتصاد دیجیتال به مرحله درآمدزایی پایدار است.
۵. آینده فیبرنوری؛ عبور از پروژه عمرانی
در سال ۱۴۰۵، فیبرنوری دیگر یک پروژه عمرانی نخواهد بود؛ بلکه به زیرساخت اقتصادی تعیینکننده تبدیل میشود.
با پایدار شدن اتصال پرسرعت:
بسیاری از خدمات فیزیکی به فضای آنلاین منتقل میشوند
کار از خانه، آموزش و درمان از راه دور عادی میشود
بازارهای مبتنی بر داده و محتوا شکل میگیرند
ارتباطات از ابزار پشتیبان به هسته عملیات تولید بدل میشودمرز میان «شبکه ارتباطی» و «زیرساخت اقتصادی» از میان برداشته میشود.
سال ۱۴۰۵ در شرایطی آغاز میشود که اینترنت از خدمت ارتباطی به زیرساخت اقتصادی تبدیل شده است.
فیبرنوری نقطه آغاز این تغییر ساختاری است؛ تغییری که مصرف اینترنت را مستقیماً به رشد تولید، خدمات و اشتغال دیجیتال پیوند میزند.
سهم اقتصاد دیجیتال در GDP کشورهای منطقه و جهان
طبق برآوردهای سازمانهای بینالمللی مختلف ، اقتصاد دیجیتال حدود ۱۵ تا ۱۷ درصد از GDP جهان را تشکیل میدهد.
چین
چین با سهمی حدود ۳۸ درصد از GDP در تعریف گسترده اقتصاد دیجیتال، یکی از پیشتازان جهان است. این کشور با سرمایهگذاری سنگین در هوش مصنوعی، بلاکچین، کلانداده و پلتفرمهای بومی، توانسته اقتصاد دیجیتال را به هسته رشد صنعتی خود تبدیل کند.چین صرفاً مصرفکننده فناوری نیست؛ صادرکننده مدل دیجیتال است.
ارزش افزوده صنایع هستهای اقتصاد دیجیتال در چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰.۵ درصد از GDP بوده است. این رقم بهعنوان شاخصی از سهم بخش دیجیتال در اقتصاد چین مطرح میشود وتا ۲۰۲۵ نیز در همین حدود یا با کمی رشد بوده ،اما برنامهریزیهای ملی برای تقویت بخشهای دادهمحوربا سرعت در حال انجام است.
ایالات متحده
آمریکا با تکیه بر شرکتهای بزرگ فناوری و بازار سرمایه عمیق، اکوسیستم نوآوری را به مزیت رقابتی تبدیل کرده است.گزارشهای بینالمللی و رسانهها سهم فعالیتهای فناوری و دیجیتال در ایالات متحده آمریکا را حدود ۹ تا بیش از ۱۰ درصد از GDP اعلام میکنند. تمرکز اصلی بر فناوریهای پیشرفته، رایانش ابری، اقتصاد پلتفرمی و سرمایهگذاری در هوش مصنوعی است و شامل خدمات فناوری، نرمافزار، تجارت الکترونیک، فضای ابری و بخشهای مرتبط با IT میشود.تأکید زیادی هم بر نقش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی و تکنولوژی بهعنوان محرک بخشهای دیجیتال در رشد GDP شده است، اگرچه خود این سهم بهطور رسمی اعلان نمیشود.
امارات متحده عربی
در گزارشهای اقتصادی اعلام شده، سهم اقتصاد دیجیتال در GDP امارات حدود ۹.۷ درصد و در مسیر افزایش است. برنامههای توسعه اقتصادی کشور هدف دارند این سهم را تا حدود ۲۰ درصد تا سال ۲۰۳۱ افزایش دهند، نشان میدهد رشد این بخش ادامه خواهد داشت.
تمرکز این کشور بر توسعه زیرساخت دیجیتال، قوانین حمایتی شفاف و جذب شرکتهای فناور خارجی است. امارات نه صرفاً مصرفکننده، بلکه میزبان سرمایههای دیجیتال منطقه شده است.
اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش جانبی نیست؛ موتور رشد است. کشورهایی که این موتور را زودتر روشن کردند، امروز فاصله ایجاد کردهاند.
عربستان سعودی
عربستان در قالب برنامه «چشمانداز ۲۰۳۰» هدفگذاری کرده سهم اقتصاد دیجیتال را تا سال ۲۰۲۵ به ۱۹.۲ درصد برساند و تا ۲۰۳۰ آن را به حدود ۵۰ درصد نزدیک کند.این کشور با اصلاح مقررات، توسعه زیرساخت و ارائه مشوقهای مالی، در حال ساختن یک اکوسیستم فناورانه منطقهای است.
ایران؛ رشد نسبی، فاصله ساختاری
در ایران سهم اقتصاد دیجیتال از ۲.۶ درصد در سال ۱۳۹۲ به حدود ۶.۸۷ درصد در سال ۱۳۹۹ افزایش یافته است.
این رشد قابل توجه است، اما همچنان پایینتر از میانگین جهانی و فاصلهدار با کشورهای پیشرو منطقه محسوب میشود.مسئله ایران کمبود استعداد نیست؛ مسئله سرعت تصمیمگیری و کیفیت سیاستگذاری است.
کشورهای منطقه ساکن ننشستهاند.بلکه با توسعه زیرساختهای دیجیتال، اصلاح قوانین و ارائه مشوقهای مالی، محیطی جذاب برای فعالیت شرکتهای فناور فراهم کردهاند.
مسیر پیشرو
برای ارتقای جایگاه ایران در اقتصاد دیجیتال منطقه، سه اقدام فوری توسعه سریع زیرساختهای پایدار ارتباطی ، اصلاح قوانین و کاهش ریسک فعالیت فناورانه و ایجاد مشوقهای واقعی برای جذب سرمایه و بازگشت نیروهای متخصص ضروری است. اگر این سه محور جدی گرفته نشود، رقابت منطقهای به واگذاری میدان تبدیل میشود.
اقتصاد دیجیتال صبر نمیکند. کشورهایی که امروز تصمیم میگیرند، فردا بازار را در اختیار دارند.
ایران ظرفیت دارد؛ اما اقتصاد دیجیتال با بخشنامه رشد نمیکند؛ با طراحی هوشمندانه اکوسیستم رشد میکند.