فراسو خبر پایگاه خبری تحلیلی فراسو خبر
مشاور وزیر و رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با تأکید بر ضرورت حفظ عاملیت انسانی در مواجهه درست با هوش مصنوعی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های این فناوری را مستلزم حفظ قدرت تشخیص، انتخاب، خلاقیت و مسئولیت‌پذیری انسان دانست.
به گزارش فراسو به نقل از مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، علیرضا عبداللهی‌نژاد، مشاور وزیر و رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات، در هفدهمین همایش روابط عمومی الکترونیک، با اشاره به گسترش روزافزون هوش مصنوعی در جوامع، بر ضرورت توجه به ملاحظات اخلاقی، حرفه‌ای و قانونی استفاده از این فناوری تأکید کرد و حفظ اختیار انسان در تصمیم‌گیری‌های مهم را از الزامات این حوزه برشمرد.
مواجهه منفعلانه با فناوری، تهدیدی برای عاملیت انسان
عضو هیات دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به ظرفیت‌ها و پیامدهای مثبت و منفی فناوری‌های نوین، نسبت به مواجهه غیرانتقادی و منفعلانه با هوش مصنوعی هشدار داد و اظهار کرد: اتکای صرف به این فناوری برای مشارکت در تولید معنا و شکل‌دهی به زندگی، بدون کنشگری فعال و خلاقانه انسان، عاملیت انسانی را با چالش مواجه می‌کند.
عبداللهی‌نژاد با ارجاع به دیدگاه‌های نیل پستمن، اندیشمند حوزه ارتباطات، و مباحث مطرح‌شده در کتاب «زندگی در عیش، مردن در خوشی»، درباره نقش سرگرم‌کنندگی تلویزیون در زندگی انسان، افزود: مواجهه کور و غیرخلاقانه با فناوری، انسان را به مصرف‌کننده و بهره‌بردار صرف آن تبدیل می‌کند؛ وضعیتی که می‌توان آن را در چارچوب مفهوم تکنوپولی و استفاده از فناوری بدون تفکر انتقادی بررسی کرد.
رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات با بیان اینکه هوش مصنوعی می‌تواند ظرفیت‌های انسانی را، به‌ویژه در حوزه‌های روابط عمومی، رسانه و داده‌کاوی، افزایش دهد، تصریح کرد: این فناوری امکان دستیابی به تحلیل‌های دقیق‌تر را فراهم می‌کند، اما یکی از نگرانی‌های جدی، واگذاری تدریجی بخشی از عاملیت انسانی به آن است.
وی با تأکید بر اینکه عاملیت انسانی صرفاً به معنای انتخاب یک گزینه از میان چند گزینه نیست، گفت: انسان می‌تواند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کند و در عین حال، قدرت تصمیم‌گیری و اولویت‌بندی خود را حفظ کند. این توانایی از دانش، تخصص و قدرت تشخیص انسان سرچشمه می‌گیرد.
الگوریتم‌ها و تغییر مناسبات قدرت در فضای ارتباطی
استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه هوش مصنوعی لزوماً به‌صورت آشکار اختیار انسان را سلب نمی‌کند، خاطرنشان کرد: این فناوری می‌تواند با تأثیرگذاری بر توان تشخیص و تمایز انسان میان پدیده‌ها، به‌تدریج و به شکلی پیچیده، عاملیت او را تضعیف کند.
عبداللهی‌نژاد افزود: بخش قابل‌توجهی از آنچه در معرض انتخاب ما قرار می‌گیرد، پیش‌تر به‌واسطه الگوریتم‌های هوش مصنوعی گزینش شده است؛ در نتیجه، دامنه انتخاب‌های انسانی تحت تأثیر سازوکارهای الگوریتمی قرار می‌گیرد.
وی با اشاره به تجربه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی اظهار کرد: این فناوری با تحلیل رفتار و علایق افراد، تلاش می‌کند پاسخ‌هایی متناسب با خواسته‌ها و نیازهای آنان ارائه دهد؛ موضوعی که در کنار مزایای خود، ضرورت توجه به پیامدهای شخصی‌سازی محتوا را نیز افزایش می‌دهد.
وی، تغییر مناسبات قدرت در سپهر ارتباطی را از دیگر پیامدهای گسترش هوش مصنوعی دانست و گفت: در الگوهای سنتی ارتباطات، رهبران فکری نقش مهمی در شکل‌دهی به افکار عمومی داشتند، اما امروز صاحبان پلتفرم‌ها و الگوریتم‌ها تا حد زیادی تعیین می‌کنند کدام صداها شنیده شوند و چه محتوایی در معرض دید مخاطبان قرار گیرد.
وی با اشاره به غلبه محتوای سرگرم‌کننده بر مباحث اندیشمندان اجتماعی و فیلسوفان در بسیاری از بسترهای ارتباطی، نسبت به تبدیل انسان به موجودی پیش‌بینی‌پذیر هشدار داد و افزود: مفهوم انسان شیء‌واره در مکتب فرانکفورت را می‌توان در چنین وضعیتی مشاهده کرد؛ در حالی که انسان باید کنشگری ارتباطی باشد که انتخاب می‌کند و در تولید معنا مشارکت دارد.
حفظ گفت‌وگوی انسانی در برابر منطق الگوریتم‌ها
عبداللهی‌نژاد با تأکید بر اینکه تهدید ارتباطات انسانی یکی از دغدغه‌های اصلی در گسترش هوش مصنوعی است، اظهار کرد: انسان صرفاً دریافت‌کننده اطلاعات نیست، بلکه در ساختن جهان پیرامون خود نقش دارد و مواجهه منفعلانه با فناوری می‌تواند این نقش را تضعیف کند.
وی با اشاره به اندیشه‌های یورگن هابرماس درباره کنش ارتباطی، سه مؤلفه حوزه عمومی، گفت‌وگوی آزاد و کنش ارتباطی را در تقویت عاملیت انسان مؤثر دانست و افزود: حوزه عمومی باید امکان گفت‌وگوی آزاد و فارغ از سلطه را فراهم کند و کنش ارتباطی نیز بر تولید معنا و مشارکت انسان‌ها در شکل‌دهی به زیست جمعی تأکید دارد؛ رویکردی که در برابر منطق کنش راهبردی و محاسباتی قرار می‌گیرد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: هوش مصنوعی از طریق شخصی‌سازی محتوا، قطبی‌سازی و مدیریت توجه می‌تواند عرصه گفت‌وگو را که ماهیتی جمعی دارد، محدود کند.
وی با بیان اینکه زندگی اجتماعی را نمی‌توان صرفاً بر اساس منطق سیستم‌ها و محاسبات تحلیل کرد، گفت: جامعه علاوه بر سازوکارهای سیستمی، به قلمرویی نیاز دارد که ارزش‌ها، معنا و ارتباطات انسانی در آن شکل بگیرند.
شفافیت و نقدپذیری؛ الزامات مواجهه با هوش مصنوعی
رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات، با تأکید بر ضرورت عبور از مباحث نظری و توجه به الزامات عملی در مواجهه با هوش مصنوعی، شفافیت را یکی از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های استفاده از این فناوری دانست و اظهار کرد: باید مشخص باشد داده‌های مورد استفاده در سامانه‌های هوش مصنوعی تا چه اندازه قابلیت تعمیم دارند و آیا می‌توان آن‌ها را مبنای تصمیم‌گیری قرار داد یا خیر.
عبداللهی‌نژاد همچنین با اشاره به دیدگاه یورگن هابرماس درباره پیش‌شرط‌های شکل‌گیری حوزه عمومی، بر ضرورت فراهم بودن امکان نقد و پاسخ‌خواهی تأکید کرد و پذیرش عقلانیت، خردگرایی و توجه به تکثر دیدگاه‌ها و تصمیم‌ها را در مواجهه با پدیده‌های پیچیده‌ای مانند هوش مصنوعی ضروری دانست.
وی در پایان با تأکید بر حق انسان برای مشارکت در شکل‌دهی به جهانی که در آن زندگی می‌کند، خاطرنشان کرد: پرسش اصلی این نیست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند مانند انسان به خلق معنا و اطلاعات بپردازد، بلکه مسئله این است که در جهانی که هوش مصنوعی به یکی از بازیگران اصلی آن تبدیل شده، آیا انسان همچنان می‌تواند درباره آنچه می‌خواهد، مستقلانه بیندیشد و تصمیم بگیرد؟
