حرکت پژوهشگاه فضایی ایران از پروژه‌محوری به مسئله‌محوری

به گزارش فراسو به نقل از مرکز روابط‌عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ نادر مکاری در برنامه تلویزیونی «صف اول» شبکه خبر، با اشاره به اهمیت فناوری فضایی در توسعه کشور، صنعت فضایی را صنعتی داده‌محور و دارای کاربردهای گسترده در حوزه‌های مختلف دانست و اظهار کرد: داده‌های فضایی می‌توانند در مدیریت منابع آب، کشاورزی، صنعت، حمل‌ونقل، معدن و منابع طبیعی، از مرحله پایش و پیش‌بینی تا تصمیم‌گیری، مورد استفاده قرار گیرند.

وی افزود: توسعه ماهواره‌ها و فناوری‌های مرتبط با منظومه‌های ماهواره‌ای با هدف دستیابی به داده‌های دقیق، به‌روز و قابل استفاده در تصمیم‌گیری‌های مختلف دنبال می‌شود و این داده‌ها می‌توانند به استفاده بهینه‌تر از ظرفیت‌های کشور کمک کنند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تشریح تغییر رویکرد این پژوهشگاه، گفت: فعالیت‌های فضایی در این مجموعه بر اساس نیازهای کشور بازآرایی شده و نیازسنجی، توسعه فناوری، طراحی و توسعه ماهواره‌ها و فناوری‌های مورد نیاز برای منظومه‌سازی در همین چارچوب دنبال می‌شود.

مکاری با اشاره به کاربرد خدمات فضاپایه در حوزه‌های مخابرات، سنجش از دور و ناوبری، افزود: در مناطق صعب‌العبور که دسترسی به شبکه‌های زمینی دشوار است، ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند پاسخگوی نیازهای ارتباطی باشد و در حوزه معدن نیز داده‌های ماهواره‌ای و فناوری سنجش از دور برای شناسایی منابع معدنی، پایش و برآورد میزان برداشت کاربرد دارد.

وی توسعه «پلتفرم هوشمند راز» را یکی از اقدامات پژوهشگاه فضایی ایران عنوان کرد و گفت: این پلتفرم با هدف ارائه خدمات کاربردی مورد نیاز صنایع و دستگاه‌های مختلف ایجاد شده و ضمن فراهم کردن دسترسی به داده‌های متنوع با دقت‌های مختلف، زمینه استفاده بخش خصوصی، دانشگاهیان و پژوهشگران از داده‌ها و الگوریتم‌های هوش مصنوعی را فراهم می‌کند.

به گفته مکاری، فاز نخست این پلتفرم آماده شده و ارائه خدمات در حوزه‌هایی از جمله کشاورزی، معدن و دریا در دستور کار قرار دارد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با بیان اینکه ماهواره‌های سنجش از دور، داده‌های خام تولید می‌کنند، تصریح کرد: این داده‌ها باید پردازش و به اطلاعات و خدمات کاربردی تبدیل شوند و پایش فرونشست زمین، توسعه شهری و پایش ساخت‌وسازها از جمله کاربردهای این خدمات است.

مکاری با اشاره به شکل‌گیری مفهوم «اقتصاد فضا» اظهار کرد: بخش قابل توجهی از اقتصاد فضا به خدمات فضاپایه مربوط می‌شود؛ چراکه صنایع مختلف برای پیش‌بینی، نظارت و برآورد به داده‌های فضایی نیاز دارند.

وی افزود: داده‌های فضایی در حوزه‌هایی مانند بیمه نیز کاربرد دارند و می‌توان با استفاده از این داده‌ها آثار حوادثی مانند سیل و میزان خسارت واردشده به محصولات کشاورزی را ارزیابی کرد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران ادامه داد: بسیاری از تحلیل‌ها در اقتصاد دیجیتال به داده‌های فضایی نیاز دارند و در حوزه‌هایی مانند دولت هوشمند، کشاورزی هوشمند، پایش محصولات، وضعیت خاک، هواشناسی و گردوغبار، نقش این داده‌ها روزبه‌روز پررنگ‌تر می‌شود.

مکاری هوش مصنوعی را یکی از فناوری‌های مهم در صنعت فضایی دانست و گفت: استفاده از هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند تحلیل سیگنال، تحلیل داده، مخابرات فضایی و منظومه‌سازی توسعه یافته است.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین نقش هوش مصنوعی در این حوزه، تحلیل داده‌ها و انجام پیش‌بینی‌هاست و برای تبدیل داده‌های خام فضایی به خدمات و سامانه‌های کاربردی، استفاده از این فناوری اهمیت زیادی دارد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تشریح اهمیت بلوک‌های انتقال مداری، اظهار کرد: ماهواره‌ها در مدارها و ارتفاع‌های مختلف قرار می‌گیرند و برای انتقال ماهواره از یک مدار به مدار بالاتر و انجام مانورهای مداری، فناوری بلوک‌های انتقال مداری اهمیت دارد.

وی افزود: ماهواره‌های بلوک انتقال مداری پژوهشگاه فضایی ایران با عنوان سری «سامان» شناخته می‌شوند و توسعه این فناوری می‌تواند زمینه‌ساز حرکت به سمت منظومه‌سازی باشد.

مکاری گفت: توسعه این فناوری در پژوهشگاه فضایی ایران آغاز شده و برنامه‌ریزی برای پرتاب نمونه دوم «سامان یک» در سال جاری در حال انجام است. همچنین فعالیت‌هایی در حوزه پیشرانش با سوخت جامد و مایع دنبال می‌شود.

وی با اشاره به ضرورت توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای افزود: برای دستیابی به تصاویر دقیق و به‌روز در حوزه سنجش از دور و همچنین ایجاد پوشش گسترده در حوزه مخابرات، یک ماهواره به تنهایی کافی نیست و باید به سمت ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای حرکت کرد.

مکاری از ادامه توسعه ماهواره‌های سری «ناهید» خبر داد و گفت: در حوزه مخابرات نیز توسعه ماهواره‌هایی با قابلیت منظومه‌سازی دنبال می‌شود تا امکان پوشش مستمر و ارائه خدمات به مناطق صعب‌العبور فراهم شود.

وی تأکید کرد: در حوزه‌های سنجش از دور، مخابرات و ناوبری، متناسب با نوع خدمت و میزان دقت و به‌روز بودن اطلاعات مورد نیاز، توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای اهمیت دارد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به همکاری این پژوهشگاه با مجموعه‌های مختلف، گفت: همکاری‌هایی با پژوهشگاه زلزله‌شناسی، پژوهشگاه اقیانوس‌شناسی، حوزه زمین‌شناسی و بخش کشاورزی آغاز شده است.

وی افزود: پژوهشگاه فضایی ایران سابقه فعالیت در حوزه سنجش از دور را دارد، اما در رویکرد جدید، یکپارچه‌سازی سامانه‌ها با هدف ارائه خدمات در دستور کار قرار گرفته است.

مکاری ادامه داد: ابتدا نیازهای کشور احصا و سپس توسعه فناوری‌ها و ماهواره‌های تخصصی بر اساس این نیازها دنبال می‌شود که از جمله آنها می‌توان به ماهواره‌های دارای کاربرد تخصصی در کشاورزی، زلزله‌شناسی و نیازهای شهری اشاره کرد.

وی با اشاره به نقش بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان در توسعه اقتصاد فضا اظهار کرد: مراکز رشد فضایی می‌توانند بستر مناسبی برای حمایت از شرکت‌های نوپا و فعالیت نخبگان در این حوزه فراهم کنند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران افزود: مرکز رشد فضایی پژوهشگاه فعالیت خود را آغاز کرده، مجوزهای اولیه را دریافت کرده و حوزه‌های فعالیت آن مشخص شده است.

وی ادامه داد: بخشی از فعالیت‌ها باید به بخش خصوصی واگذار شود تا توانمندی این بخش افزایش یابد و ایجاد مراکز رشد نیز یکی از بسترهای مهم برای شکل‌گیری و توسعه اقتصاد فضا محسوب می‌شود.

مکاری با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها و تجهیزات در جریان جنگ، گفت: ساختمان‌ها و تجهیزات ممکن است در شرایط جنگی آسیب ببینند یا تخریب شوند، اما سرمایه اصلی این حوزه متخصصان و نیروی انسانی هستند.

وی افزود: فعالیت‌های پژوهشگاه با قدرت بیشتری از گذشته از سر گرفته شده و توسعه‌ها و برنامه‌های این مجموعه ادامه دارد.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران تصریح کرد: در این دوره تلاش شده است فعالیت‌های پژوهشگاه بازآرایی و برنامه‌ها با تغییر رویکرد، بر اساس نیازهای کشور دنبال شوند.

مکاری در جمع‌بندی سخنان خود گفت: بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، منظومه‌سازی در سه حوزه ناوبری، مخابرات و سنجش از دور دنبال خواهد شد.

وی افزود: نیاز به اطلاعات به‌روز و دقیق، یکی از دلایل حرکت به سمت منظومه‌سازی است و داده‌های حاصل از این منظومه‌ها می‌توانند به صنایع در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کنند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران در پایان تأکید کرد: «فناوری فضایی زمانی ارزش واقعی پیدا می‌کند که اثر آن از مدار به زندگی مردم برسد» و آینده فضا را علاوه بر مدار، در زندگی مردم، اقتصاد کشور و توان متخصصان ایرانی دانست.